Michałowszczyzna – wieś w rejonie oszmiańskim
Michałowszczyzna, znana również pod nazwą Міхайлоўшчына, to wieś położona na Białorusi, w obwodzie grodzieńskim, w rejonie oszmiańskim. Znajduje się około 27 km na południe od miasta Oszmiana, nad rzeką Klewą, która jest dopływem Gawii. Michałowszczyzna pełniła ważną rolę jako siedziba parafii prawosławnej pod wezwaniem św. Proroka Eliasza. Historia tej miejscowości jest bogata i pełna zawirowań, które miały wpływ na jej rozwój oraz losy mieszkańców.
Historia Michałowszczyzny
Historia Michałowszczyzny sięga pierwszej połowy XVII wieku, kiedy to dobra te należały do klucza holszańskiego. W 1650 roku, z powodu długów Tomasza Sapiehy, majątek został wydzielony i przyznany Mikołajowi Iszorze. Wraz z żoną, Jeleńską, przekazali ten majątek franciszkanom z Holszan. Jednakże darowizna ta została zakwestionowana przez Konstanty Wołkanowskiego, syna p. Iszorowej z pierwszego małżeństwa. Wołkanowski zagarnął majątek i przekazał go swojej żonie Godebskiej, która następnie sprzedała go swojemu bratu Walerianowi Godebskiemu.
Walerian Godebski stracił majątek w wyniku długów wobec Franciszka Mosiewicza, marszałka lidzkiego. Po jego śmierci, wdowa Katarzyna sprzedała folwark dzierżawcy Małkowskiemu. Rodzina Małkowskich była właścicielem Michałowszczyzny przez wiele lat. W 1804 roku majątek przeszedł w ręce Grzegorza Nesterowicza, a następnie jego córki Vietinghoffowej. W 1815 roku należał do Teresy Wituńskiej i jej syna Alfonsa, a później do Jana Wituńskiego oraz jego córki Marii.
Wojenne losy Michałowszczyzny
Po reformie administracyjnej w latach 1565-1566 Michałowszczyzna weszła w skład powiatu oszmiańskiego województwa wileńskiego Rzeczypospolitej. Po II rozbiorze Polski w 1793 roku miejscowość znalazła się na terenie powiatu oszmiańskiego guberni wileńskiej. Po ustabilizowaniu się granicy polsko-radzieckiej w 1922 roku wieś leżała w Polsce, w województwie wileńskim.
Od 1945 roku Michałowszczyzna znalazła się w granicach ZSRR, a od 1991 roku jest częścią Republiki Białorusi. Historia tego miejsca była niejednokrotnie przerywana przez wydarzenia wojenne i polityczne, które miały wpływ na życie mieszkańców oraz rozwój samej miejscowości.
Cerkiew prawosławna pw. św. Proroka Eliasza
W Michałowszczyźnie znajduje się cerkiew prawosławna pw. św. Proroka Eliasza, która została zbudowana w 1876 roku na miejscu wcześniejszej cerkwi unickiej istniejącej już w 1650 roku. Świątynia została zaprojektowana w stylu bizantyjsko-rosyjskim i składa się z czteroelementowego korpusu z dzwonnicą oraz kwadratową nawą i prostokątną apsydą.
Cerkiew jest otoczona murem kamiennym i posiada charakterystyczne kopułki ozdobiające szczyty dachów dzwonnicy oraz nawy. Wewnątrz ogrodzenia znajdują się również resztki starego cmentarza, co podkreśla historyczny charakter tego miejsca. Cerkiew stanowi nie tylko ważny punkt religijny dla mieszkańców Michałowszczyzny, ale również cenny element dziedzictwa kulturowego regionu.
Dane demograficzne i statystyki
W miarę upływu lat liczba mieszkańców Michałowszczyzny zmieniała się znacząco. W 1865 roku wieś liczyła 175 mieszkańców, a folwark miał 21 mieszkańców. W 1905 roku liczba ta wzrosła do 310 mieszkańców we wsi oraz 59 osób w folwarku Skindera.
Według spisu z 1931 roku wieś Michałowszczyzna była zapisana razem z osadą Ryzgiszki; wówczas zamieszkiwało ją 378 osób w 69 domach. Z kolei majątek Michałowszczyzna wraz z folwarkiem Tęczyn miał 44 mieszkańców w czterech domach. Ostatni spis ludności przeprowadzony w 2009 roku wykazał obecność 179 mieszkańców we wsi.
Pamięć o żołnierzach sowieckich
Współczesna Michałowszczyzna pamięta także o swoich historycznych losach związanych z II wojną światową. W 1967 roku zbudowano pomnik upamiętniający 11 żołnierzy sowieckich poległych podczas działań wojennych. Monument ten znajduje się obok byłego klubu, który już nie istnieje i przypomina o tragicznych wydarzeniach tamtych czasów.
Nieistniejący dwór i jego historia
Plemiona szlacheckie, które były właścicielami Michałowszczyzny, pozostawiły po sobie nie tylko cerkiew, ale również dwór wybudowany na przełomie XVIII i XIX wieku. Była to niewielka drewniana budowla o siedmioosiowym układzie i podmurówce, przykryta wysokim dachem gontowym.
Dwór otaczał park o powierzchni około 6 ha z pięknymi starymi drzewami oraz różnorodnymi roślinami ozdobnymi. Niestety wyposażenie dworu zostało utracone podczas I wojny światowej, a sama budowla mogła nie przetrwać II wojny światowej.
Choć dzisiaj nie ma już śladów po dawnym dworze, zachowały się ruiny bram oraz resztki parku o powierzchni około 2 ha oraz rzędy drzew przy granicach parku
Artykuł sporządzony na podstawie: Wikipedia (PL).